Starnberg, 14 februari 2026 – De beroemde denker Jürgen Habermas is vandaag op 96-jarige leeftijd in zijn woonplaats Starnberg in Beieren overleden. Bisschop Heiner Wilmer, voorzitter van de Duitse Bisschoppenconferentie, noemt Habermas een “uitzonderlijke filosoof”.
Habermas, geboren op 18 juni 1929 in Düsseldorf, was in de tweede helft van de twintigste eeuw een invloedrijke intellectueel in het politieke en maatschappelijke debat in West-Duitsland. Hij brak in 1962 door met zijn boek De structuurverandering van het publieke domein, een politieke analyse van het naoorlogse Duitsland.
Zijn werk De theorie van het communicatieve handelen uit 1981 geldt als zijn belangrijkste werk. Daarin waarschuwt hij tegen de kolonisering van de leefwereld door machtsdenken en marktwerking.
Habermas, die als puber lid was van de Hitlerjugend, sprak zich na de oorlog fel uit tegen de misdaden van de nazi's. Hij stelde dat het cruciaal was voor de Duitse identiteit dat de Holocaust niet vergeten zou worden en dat het land met het kwaadaardige verleden moest leren omgaan. Hij was ook een uitgesproken voorstander van Europese integratie en een Europese grondwet.
In een reactie op zijn overlijden zegt de voorzitter van de Duitse Bisschoppenconferentie, mgr. Heiner Wilmer: “De breedte van zijn denken en zijn visionaire vermogen om bruggen te slaan tussen filosofie en religie zullen voortleven.“ Onvergetelijk, vervolgt Wilmer, is zijn dialoog met Joseph Ratzinger in 2004 – een jaar vóór diens pausverkiezing, “die heeft aangetoond dat de theologie niet zonder de filosofie kan bestaan en de filosofie niet zonder de theologie”.
Habermas studeerde filosofie, geschiedenis, psychologie, Duitse literatuur en economie in Göttingen, Zürich en Bonn, waar hij 1954 zijn doctoraat behaalde. Op uitnodiging van Theodor W. Adorno begon hij in de jaren vijftig als assistent aan het Institut für Sozialforschung in Frankfurt am Main. Habermas behoorde tot de tweede generatie van vertegenwoordigers van de Kritische Theorie (Frankfurter Schule).
Habermas stelde in de loop der jaren zijn visie op de rol van godsdienst bij. In zijn vroege werken ging hij ervan uit dat religie met de voortschrijdende modernisering aan maatschappelijk belang zou inboeten. Later bleef hij religie echter als een maatschappelijke factor beschouwen. Medeverantwoordelijk hiervoor was Habermas' uitwisseling met de katholieke theoloog Johann Baptist Metz. In een brief aan Metz gaf Habermas toe dat juist de theologie van Metz zijn eigen overwegingen had beïnvloed.