Dikke mensen hebben te maken met discriminatie op de arbeidsmarkt en minder kans op goede medische zorg. Ook zijn kleding, stoelen en wc’s zelden op grotere lichamen afgestemd.
Door Mare Groen
In onze maatschappij zijn er veel (voor)oordelen
over dikke mensen. In de zomer wordt dat vaak extra zichtbaar en ook deze zomer
was er weer veel sprake van fatshaming. Zo zette Albert Heijn haar
slanke boegbeeld Ilse op dieet vanwege haar vermeende zomerkilo’s en als je tijdschrift Linda moet
geloven kun je het beste makeup op je lichaam smeren om er strak uit te zien.
Ook COVID19 maakte vethaat zichtbaar: toen er een link tussen
dikzijn en het virus gelegd werd, vroegen sommige mensen zich hardop af of
dikke mensen het redden wel waard waren. Daarnaast waren er veel fatshamende
‘grappen’ in de vorm van memes over quarantainekilo’s. Durf dan nog maar een
bikini, korte broek of shirt met korte mouwen aan te trekken. Hoe kom je als
dik persoon de zomer door?
View this post on Instagram
A post shared by DAMN, HONEY (@damnhoneyhetboek) on Jun 25, 2020 at 1:52am PDT
Op een zonnige vrijdagmiddag spreek ik af met Liza Slootman (27) om het erover te hebben. Liza is dik*, nonbinair (en gebruikt daarom hen en diens als voornaamwoorden) en heeft een Instagramaccount, De Ruimtenaar, waar hen openhartig deelt over diens dikzijn, mentale gezondheid en queerness. Liza’s posts zijn persoonlijk en eerlijk. Ze raken, laten je nadenken en maken vrolijk, want Liza heeft interessante gedachten, maar vooral ook veel humor.
Hoe heeft hen deze zomer beleefd? “Qua lichaamsbeeld was het echt de beste
zomer ooit, want ik heb, in tegenstelling tot eerdere zomers, heel weinig over
mijn lichaam nagedacht. Sterker nog, ik heb mijn lichaam zelfs gevierd! Samen
met een vriend deed ik een uitgebreide fotoshoot in bikini aan zee en dat was
echt héél fijn. Alleen de eerste keer vond ik het spannend om weer korte
kleding aan te doen, maar dat was dan ook echt de enige keer.”
View this post on Instagram
A post shared by Liza Slootman (@deruimtenaar) on May 3, 2020 at 3:51am PDT
Dat is weleens anders geweest, want Liza heeft van jongs af aan al last van
pesterijen over diens lichaam. Liza ontwikkelde een eetstoornis waar hen ruim
tien jaar mee heeft geworsteld. “Als kind leer je door opmerkingen van
klasgenoten, films en bladen dat dik zijn slecht is en dat dikke mensen minder
waard zijn. Ik had al snel door: ik moet veranderen, ik moet er anders
uitzien.”
Liza ontwikkelde schadelijk gedrag zoals extreem diëten, restrictief eten
en dwangmatig sporten. Deze perioden wisselden zich af met eetbuien. Er wordt vaak
gedacht dat dikke personen geen eetstoornis kunnen hebben, maar niets is minder
waar. Juist dikke mensen krijgen vaak een problematische verhouding tot hun
lichaam en tot eten aangepraat, wat tot een eetstoornis kan leiden.
Liza bleef lang geloven dat dikke mensen minder waard zijn, maar kreeg
onder andere door het boek Body Positive
Power van Megan Jayne Crabbe (Bodyposipanda op Instagram)
een inzicht. “Langzaam maar zeker besefte ik me dat er een dieetindustrie is
die geld verdient aan onzekerheden. Wanneer wij ons onzeker en waardeloos
voelen door ons lichaam zullen we dieetrepen, dieetboeken, dieetprogramma’s
enzovoort kopen. Het is een industrie waar miljoenen in omgaan.”
View this post on Instagram
A post shared by Megan Jayne Crabbe (she/her) (@bodyposipanda) on Jul 12, 2020 at 11:13am PDT
Ondanks het feit dat het boek over body positivity Liza veel bracht, heeft
hen het tegenwoordig liever over body
neutrality en fat acceptance: “Je
kunt je nog zo positief voelen over je lichaam, maar je blijft een dik persoon
in een maatschappij waarin je continu te maken hebt met fatshamende blikken en
opmerkingen. Daarom is het ten eerste onhaalbaar om (volledig) body positive te
zijn en ten tweede ga je voorbij aan het feit dat dikke mensen onderdrukt en
gediscrimineerd worden in onze maatschappij.”
Liza doelt op het feit dat dikke mensen onder andere te maken hebben met
discriminatie op de arbeidsmarkt,
minder kans op goede medische
zorg hebben en dat kleding, stoelen en wc’s zelden op grotere lichamen zijn
afgestemd.
Het lukt Liza steeds beter om zich neutraal te voelen over diens lichaam en
om er vrede mee te sluiten, maar dat betekent niet dat fatshaming hen niet meer
raakt. Bijvoorbeeld de eerdergenoemde campagne van de Albert Heijn over
zomerkilo’s: “Die commercial spreekt letterlijk direct een schuldgevoel aan. De
boodschap is: je hebt een fijne zomer gehad met lekker eten en moet daar nu
voor boeten.”
"Het eerste wat mensen tegen me zeggen is dat dikzijn ongezond is. Eigenlijk wil ik daar niet eens meer op ingaan"
Over het artikel van de Linda, dat aanraadde makeup op je lichaam te
smeren om er dunner uit te zien, kon hen daarentegen wel lachen: “Het is zó
belachelijk! Tegelijkertijd is het helemaal niet grappig want het is heel
schadelijk. Soms ben ik van slag van dat soort artikelen en commercials, op
andere dagen maakt het me heel kwaad.”
Liza zet diens woede en verdriet om in “iets fijns” voor zichzelf en
anderen. Twee jaar geleden begon Liza een Instagramaccount, aanvankelijk als
een soort dagboek over diens herstel van de eetstoornis en weg naar een
neutraler lichaamsbeeld. “Het dwong me om stil te staan bij mijn proces, dat
hielp me. Er ontstond een community omheen; met mensen die ik niet kende – en
met mensen die ik juist wel kende maar met wie ik nooit écht had gepraat – had
ik hele mooie gesprekken. Dat maakte dat ik ermee door wilde gaan.”
View this post on Instagram
A post shared by Liza Slootman (@deruimtenaar) on Aug 14, 2020 at 11:03am PDT
Inmiddels ziet Liza diens Instagram als een soort magazine, een plek waar
hen belangrijke dingen kan delen. Zo plaatst Liza foto’s van zichzelf in
bikini, omdat hen dacht: voor elk vethatend artikel wat er gepubliceerd wordt
laat ik een dik persoon in zwemkleding zien die zich niet voor diens lichaam
schaamt, maar er blij mee is. “Soms denk ik weleens: jee, post ik nou alwéér
een random foto van mezelf in bikini op Instagram?! Daarna denk ik: ja! Dat
moet er zijn, het is er veel te weinig. Zelf vind ik zulke foto’s van andere
dikke personen helend, omdat je bijna nooit blote dikke lijven ziet, behalve
heel negatief.”
Naar aanleiding van het artikel van de Linda besloten Nydia van Voorthuizen
en Marie Lotte Hagen van het feministische platform Damn Honey op 26 juni met
een groep mensen bodyshamevrij te gaan zwemmen in Amsterdam. Dat was zo’n
succes, dat ze het een week later opnieuw wilden doen, op verschillende
plekken. Ze benaderden Liza om het in Utrecht te organiseren. De eerste editie
op 1 augustus was zo geslaagd dat Liza twee weken later nog een editie
organiseerde. “Ik weet hoe bijzonder het is om in een gezelschap te zijn waar je
niet hoeft na te denken over je uiterlijk en niet bang hoeft te zijn voor
bodyshaming. Het was echt fijn om zo’n ervaring te kunnen bieden. Mensen zeiden
tegen me: ‘Dit is de eerste keer dat ik weer zwem sinds jaren.’ Ik kreeg ook
reacties dat mensen niet hadden nagedacht toen ze hun kleren uitdeden, omdat er
zo’n fijne sfeer was. Dat geeft me zoveel energie!”
Vroeger werd Liza vooral moedeloos en verdrietig van fatshaming, terwijl
hen nu ziet dat een fatshamend artikel ook kan leiden tot een fantastische
zwemclub. “Het voelt nu veel meer alsof ik iets kan veranderen. Wel vijftig
mensen hadden een andere zomer vanwege de bodyshamevrije zwemclub. Vijftig! Er
zijn ook veel mensen die mijn posts gelezen hebben en die hebben bedacht: ‘Hier
wil ik ook heen!’ Misschien zijn ze daar nu nog niet klaar voor, maar ik blijf
de zwemclub organiseren. Dan weten mensen dat die veilige plek er is.” Liza
wilde eigenlijk nog heel veel bodyshamevrije duiken organiseren deze zomer,
maar toen werd het gevoelsmatig ineens herfst – zoals dat gaat in Nederland.
Dik is een beladen term: het wordt vaak als belediging gebruikt, of juist angstvallig gemeden
Hoe kun je omgaan met fatshaming, nu de volgende zwemclub nog een tijd op
zich laat wachten? Liza vertelt dat het hen geholpen heeft om dikke vrienden te
maken en positieve representatie op te zoeken (denk aan Instagramaccounts
zoals Shooglet of de documentaire Fat Front). Voor zowel dikke als dunne mensen tipt Liza de
boeken Happy Fat van Sofie Hagen en Health at Every Size van Linda Bacon,
omdat ze goed uitleggen hoe de dieetindustrie opereert en hoe schadelijk die is, daarnaast benadrukken beide boeken dat dikke mensen een heel gelukkig leven kunnen leiden. Dit soort literatuur biedt handvaten om in te
zien waarom we moeten stoppen met fatshamen én bodyshamen.
View this post on Instagram
A post shared by Sugar McD (@shooglet) on Sep 18, 2020 at 8:55am PDT
Als er één ding is dat Liza nog kwijt wil, dan is het dat mensen moeten
ophouden met ‘de gezondheidsvraag.’ “Dat is vaak het eerste wat mensen tegen me
zeggen: ja, maar dikzijn is ongezond. Eigenlijk wil ik daar niet eens meer op
ingaan. Het is zo beperkend om het altijd maar te hebben over gezondheid, alsof
mijn gezondheid mij definieert als persoon en maakt dat ik bestaansrecht heb.
Daarmee doe je zoveel mensen die een beperking of een chronische ziekte hebben
tekort.”
“Anderzijds wil ik zeggen: je kunt aan mij niet zien dat ik ongezond ben,
je weet niks over mij. Bovendien denken mensen alleen maar aan mijn fysieke
gezondheid. Op mentaal gebied ben ik nu gezonder dan ooit. Als ik weer zou gaan
afvallen moet ik hele ongezonde dingen gaan doen, zoals mezelf uithongeren. Dan
ontwikkel ik binnen de kortste keren weer een eetstoornis. Mensen gaan daar helemaal
aan voorbij.”
* Dik is een beladen term:
het wordt vaak als belediging gebruikt, of juist angstvallig gemeden, beide
omdat we dik als synoniem zien van lui, dom en lelijk. Toch is dik eigenlijk
een bijvoeglijk naamwoord, om aan te geven dat iemand niet dun is. Toch noemt niet iedereen
zichzelf dik. Liza noemt zich pas sinds 1,5 jaar dik, juist omdat hen zich niet
wilde associëren met de negatieve associaties die het woord met zich meebrengt.
Door zichzelf trots dik te noemen, probeert Liza een andere betekenis aan het
woord dik te geven. Hen probeert eraan bij te dragen dat we dik als een
neutraal bijvoeglijk naamwoord kunnen gaan zien. Zo zegt Liza van zichzelf dat
hen dik is, net zo goed als dat hen aangeeft dat hen lang haar heeft.
