Wie herinnert zich niet de Notre Dame in Parijs die in vuur en vlam stond? Op 1 januari 2026 wordt ook de Vondelkerk in Amsterdam getroffen door een brand. Een kerk die in Vondelparkbuurt veel betekent. Waar wordt gevierd en gerouwd. Door het afbranden van de kerk, brandt er nog iets af: het hart van een gemeenschap.
De Notre Dame van Amsterdam
In De andere kant van de Vondelkerk vertelt de gemeenschap over het grote verlies van het in 1880 opgeleverde kerkgebouw. Kort na de brand post burgemeester Femke Halsema op LinkedIn: ‘Afgelopen nacht verloor Amsterdam een van zijn meest intieme monumenten.’
De brand ontstaat op oudjaarsnacht. Juist als het lijkt dat de stad rustiger wordt, vliegt de Vondelkerk in lichterlaaie. De parochie wordt voor een groot deel verwoest. De toren en een deel van het middengedeelte zijn ingestort en een groot deel van het dak is naar beneden gekomen. Maar de muren van het gebouw houden stand. Hoe moet het nu verder met deze Notre Dame van Amsterdam?
Een kerk met nieuwe bestemming
Om te begrijpen waarom de kerk zo bijzonder is voor de Vondelbuurt, moeten we terug naar het begin in 1880. De in eerste instantie Rooms-Katholieke kerk wordt ontworpen door Pierre Cuyper aan de rand van het Vondelpark, midden op een pleintje. Dezelfde architect is ook verantwoordelijk voor het ontwerp van het centraal station en het Rijksmuseum.
Als zo’n 100 jaar later de ontkerkelijking steeds groter wordt, dreigt het verwaarloosde gebouw verloren te gaan.
Uiteindelijk vindt Stadsherstel een andere bestemming voor het Godshuis. In 1972 wordt de kerk aan de eredienst onttrokken, wat wil zeggen dat het vanaf dan geen katholieke bestemming meer heeft.
'De kerk blijft een plek die hemel en aarde verbindt'
Een plek die hemel en aarde verbindt
Met hulp van Stadsherstel wordt de kerk vanaf dan verhuurd voor evenementen en biedt het kantoorruimte. Op deze manier krijgt de kerk een nieuwe betekenis voor buurtbewoners. Hoewel er geen zondagse missen meer worden gehouden, blijft de plek betekenisvol.
Pastoor Eric Fennis verwoordt het als volgt: ‘Als katholiek priester hoop ik dat mensen het geloof vinden, maar het is net zo belangrijk dat een gemeenschap verbinding weet te vinden.’ De kerk, zegt hij, blijft een plek ‘die hemel en aarde verbindt’.
‘Alles heb ik hier beleefd’
De brand van 1 januari heeft dan ook een enorme impact op de omgeving, en ook op de ‘bewoners’ van het gebouw. Zo is ondernemer Maira een bewoner, die maar liefst zeventien jaar met haar bedrijf gevestigd is in het monumentale pand.
Maira bouwt vanaf nul haar bedrijf in de Vondelkerk op: ‘Ik moest mijzelf elke dag even knijpen dat ik hier mocht werken. Zeventien jaar lang heb ik aan mijn bedrijf gebouwd tot wat het nu is. Ik was hier zwanger van mijn beide kinderen, alles heb ik hier beleefd.’
'De kerk gaat weer opgebouwd worden. Daar gaan wij Amsterdammers gewoon voor zorgen'
Anker in de stad
Dat de Vondelkerk de buurtbewoners aan het hart gaat, is duidelijk. Al snel klinkt er animo voor het herstellen van het pand. Burgermeester Femke Halsema vertelt: ‘Het initiatief om de kerk opnieuw op te bouwen komt niet van de gemeente maar van de inwoners zelf. Daarmee geven de inwoners uitdrukking aan het belang dat zij hechten aan dit anker in de stad.’
‘Deze kerk hoort bij mij’
Een van de buurtbewoners vertelt: ‘Toen de kerk afbrandde, dacht ik meteen: die gaat weer opgebouwd worden. Daar gaan wij Amsterdammers gewoon voor zorgen.’
Iemand anders beaamt dat de kerk moet blijven: ‘Het hoort bij Amsterdam. Het zou zonde zijn als het verdwijnt.’ En weer iemand anders noemt de kerk onderdeel van zichzelf: ‘Het is een kerk die bij mij hoort, de kerk waar mijn moeder trouwde.’
De hoop is dat Stadsherstel binnen twee tot drie jaar start met de wederopbouw van de verwoeste Vondelkerk. Wat in ieder geval overeind blijft, is het verlangen om samen een plek te behouden die verbindt.
De andere kant van de Vondelkerk is te zien op woensdag 18 februari om 22.45 uur bij KRO-NCRV op NPO 2. De special is onderdeel van De andere kant van Amsterdam.
