Wendy werkt al ruim vijftien jaar als verpleegkundige op straat in Nijmegen. Ze staat bekend als de straatzuster. Ooit hoopte ze dat haar beroep overbodig zou worden. Inmiddels is haar team van het Meldpunt Bijzondere Zorg meer dan verdubbeld.
Een vast plan van aanpak heeft Wendy niet. ‘Ieder mens is anders en ieder verhaal is niet hetzelfde.’ Voor ze op pad gaat, bekijkt ze wat er al bekend is. Maar op straat draait alles om het eerste contact. Wendy staat naar eigen zeggen met 3-0 voor, omdat zij degene is die mensen opzoekt. ‘Ik kom niet omdat ik vind dat er van alles moet. Ik kom uit oprechte belangstelling.’
Eerst een hand, dan pas praten
Wendy vindt de buitenslapers in portieken of diep verstopt in de struiken. Ze vraagt altijd eerst of ze gelegen komt en of ze verder mag komen. Vervolgens geeft ze een hand. Zegt iemand 'rot op', dan laat ze een kaartje achter en zegt ze dat ze later terugkomt. Maar dat gebeurt zelden. ‘De kunst is om gewoon een praatje te maken. Zonder protocol, zonder ingewikkelde methodes en zonder meteen te bedenken wat er mis kan gaan.’
Volgens Wendy willen alle mensen gezien worden en ergens bij horen, ook dak- en thuisloze mensen. ‘Op straat heb je rakkers, stakkers en klootzakken. Maar ook een klootzak wordt niet als klootzak geboren. Als hulpverlener moet je nieuwsgierig zijn naar het verhaal achter iemands gedrag. Alleen dan kun je begrijpen waarom iemand bepaalde keuzes maakt en wat iemand kan helpen.’
Een paar nieuwe sokken is niet het antwoord
De aflevering van onze onlineserie Zoekt waarin Wendy in gesprek gaat met buitenslaper Arthur roept op sociale media veel dezelfde reacties op: geef hem nieuwe sokken en ondergoed. ‘Goed bedoeld’, zegt Wendy, ‘maar zo simpel is het niet. In Nijmegen alleen al slapen meer dan 150 mensen buiten. Sokken kunnen op straat niet gewassen worden en een voorraad hebben de meeste mensen zelf niet. Ik doe iedere dag mijn kleren in de was. Als je buiten slaapt, kan dat niet. Schone sokken zijn na één dag weer vies.’
Daar komt nog iets anders bij. Buiten slapen mag niet en mensen worden de hele dag opgejaagd. Daardoor dragen veel buitenslapers al hun bezittingen de hele dag met zich mee. Ze staan eigenlijk 24 uur per dag 'aan' en zijn steeds alert op wat er om hen heen gebeurt. Daardoor blijven hun schoenen en sokken dag en nacht aan. Voeten worden nat, schoenen drogen slecht en slecht passende schoenen of sokken kunnen voor extra problemen zorgen. Een paar schone sokken lost dat niet op.
Volgens Wendy heeft bovendien iedereen iets anders nodig. Dat kan een slaapzak zijn, maar ook een warme douche, een kop koffie, aandacht, een bezoek aan een huisarts of andere hulpverlening. ‘Ik probeer mensen te verleiden om ergens overdag naar binnen te gaan. Dan kun je ze makkelijker opzoeken en kunnen ook andere zorgverleners betrokken worden.’
De straatzuster
De naam straatzuster ontstond ooit omdat het lekker klinkt. Niet iedere verpleegkundige is er even enthousiast over. Sommigen vinden dat het afbreuk doet aan het vak. Wendy heeft daar geen moeite mee: ‘Het maakt voor mensen meteen duidelijk wat ik doe.’ De naam is bovendien bedacht voor en door de mensen met wie ze werkt.
Volgens Wendy gaat het werk als straatzuster veel verder dan medische zorg alleen. ‘Ik heb aandacht voor de mens als totaalplaatje. Ik kijk naar wat iemand nodig heeft op dat moment. Dat gaat veel verder dan alleen medische zorg verlenen.’
Hoeveel mensen Wendy op een dag helpt, verschilt sterk. Soms treft ze tijdens een fietsronde een buitenslaper in crisis aan en is ze daar vrijwel de hele dag mee bezig. Op andere ochtenden spreekt ze tien mensen tijdens haar ronde door de stad. Daarna sluit ze aan bij het spreekuur van een huisarts op een opvanglocatie, waar gemiddeld zes mensen per ochtend langskomen.
Een dak boven je hoofd
Alle mensen die Wendy op straat tegenkomt, zijn volgens haar een afspiegeling van wat er in de samenleving misgaat. ‘Niemand kiest er op de lagere school voor om verslaafd te raken, een psychiatrische aandoening te krijgen, een verstandelijke beperking te hebben of op straat te belanden. Het maakt uit waar je wieg heeft gestaan.’
Juist op straat kom je volgens Wendy mensen tegen met de meest complexe problemen. Daarom zouden zij de makkelijkste toegang tot hulp moeten hebben. In de praktijk is vaak het tegenovergestelde waar. 'Voor mensen met complexe problemen hebben we de zorg onnodig ingewikkeld gemaakt. Daardoor zie je mensen verder afglijden en soms zelfs op straat sterven.’
Een behoorlijke huisvesting is een mensenrecht, benadrukt Wendy. Maar een huis wordt pas een thuis als het meer biedt dan vier muren en een dak. De Nederlandse overheid wil dakloosheid de komende jaren sterk terugdringen.
Wendy hoopt dat dat lukt, maar is realistisch. 'Er is nog veel werk te doen en ik heb er een hard hoofd in dat het gaat lukken, maar ik blijf hopen dat mijn werk ooit niet meer nodig zal zijn.'
De hele aflevering met Wendy is te zien in de KRO-NCRV onlineserie Zoekt bij NPO Start Next op YouTube.
