De vraag is of je het succes van paus Leo XIV in Frankrijk kunt vergelijken met dat van popsterren als Bruno Mars en Céline Dion. Ik stel deze vraag mede aan mijzelf.
Door: Stijn Fens
Ik heb de afgelopen week ook kwistig met deze vergelijking gestrooid.
Met uw welnemen nog een paar zinnen vergelijkend warenonderzoek. De ‘optredens’ van de paus in Frankrijk waren gratis, in tegenstelling tot die van zijn collega-megasterren. Voor Bruno Mars in het Stade de France liepen de ticketprijzen bijvoorbeeld van € 73 tot € 238. Verder kun je stellen dat de paus, net als Dion en Mars, in recordtijd, en misschien wel sneller, de ‘boel’ uitverkocht. Nu houd ik op met vergelijken.
Terugblikkend kun je zeggen dat paus Leo tijdens zijn vierdaagse bezoek (25-28 september) vooral heeft geprobeerd het christelijk geloof in Frankrijk, en daarmee impliciet in de rest van Europa, te revitaliseren. Niet voor niets was het motto van de reis Pour que le monde ait la vie, Opdat de wereld leven zou bezitten. Met dank aan het Evangelie van Johannes. We hebben het dus over christelijk leven.
Hoe deed de paus dat? Om te beginnen door als leerling van Christus diens leer als levenshouding te verkondigen, in het bijzonder het streven naar vrede. Daarnaast bevatte zijn ‘setlist’ bekende ‘hits’ uit zijn repertoire als AI, de beschermwaardigheid van het leven, Europa en migratie. En voor iedereen was er wel een meer of minder ongemakkelijke waarheid.
Hoogtepunt was natuurlijk de show van de paus vrijdagavond in het Stade de France. Die aanhalingstekens kunnen eigenlijk wel weg. Het wás een show. De wijze waarop Leo de arena binnenreed, ovationeel toegejuicht door 80.000 jongeren, deed denken aan de openingsceremonie van de Olympische Spelen, met de paus als vleesgeworden fakkel. Het ene moment kolkte het stadion van gezang, applaus en euforie, het andere moment was het doodstil.
Er was een uitbundige uitbeelding van de geschiedenis van het christelijke Frankrijk, met een hoofdrol voor de bekendste heiligen van het land. ‘Jullie zijn de heiligen van Frankrijk’, zei de paus tegen de jongeren. Met andere woorden: zij zijn de nieuwe generatie die het geloof moet doorgeven. Want ook de ‘oudste dochter van de kerk’ heeft te maken met krimp en achteruitgang. Ondanks de honderdduizenden die voor de paus hun huis uitkwamen. Een goedaardige vorm van gezichtsbedrog.
Voor die dolenthousiaste jonge katholieken had Leo die magische vrijdagavond nog een duidelijke boodschap. Hij richtte zich rechtstreeks tot hen die roeping voelen tot priesterschap of godgewijd leven: ‘Beste vrienden, de kerk in Frankrijk heeft jullie zo hard nodig! Zij bidt voor jullie, zij wacht op jullie.’
Het klonk nog net niet wanhopig. Maar ook de paus weet dat, vergeleken met de toestroom van jonge, overtuigde katholieken, de roepingen tot priesterschap en religieus leven nogal achterblijven.
Eigenlijk best opmerkelijk.
Ook president Macron, die maandag opvallend genoeg bij de mis in Metz aanwezig was, kreeg huiswerk mee. Je zou het met gemak een tik op de vingers kunnen noemen. Leo sprak vrijdag in het Élysée over kunstmatige intelligentie, bij uitstek zijn stokpaardje. Hij waarschuwde ervoor onze menselijkheid niet te verliezen ‘te midden van het paradijs van machines dat ons dagelijks leven steeds meer binnendringt en bepaalt’.
Daarna werd het voor Macron, die zich sterk heeft gemaakt voor verruiming van de mogelijkheden rond het levenseinde in Frankrijk, ongemakkelijker. Volgens Leo kunnen wetenschap en technologie worden vervormd tot winstgevende ondernemingen die genetische manipulatie, draagmoederschap, orgaanhandel of ‘een geplande dood’ bevorderen. De bescherming van ieder menselijk leven, benadrukte hij,’ is een verantwoordelijkheid van ons allemaal.’
In Lourdes gooide de paus er voor 150.000 gelovigen, onder wie veel zieken, nog een schepje bovenop. In een vurige preek keerde hij zich tegen een samenleving die wegkijkt van de waardigheid van het menselijk leven. Iedere mens, juist ook de zieke en kwetsbare, moet volgens hem worden gezien als unieke persoon en als geschenk en als levend beeld van der Schepper.
Luister je, Emmanuel?, heeft de paus misschien gedacht.
Macron had eerder al tegen Leo gezegd dat veel Fransen diens bezoek ervoeren als een teken van hoop, juist tegenover ‘het schouwspel van de ellende van de wereld’. Dat zal hij desgevraagd graag herhalen, de impliciete kritiek van de paus op zijn euthanasiebeleid ten spijt.
En daar zit een eeuwige valkuil, ook voor actieve gelovigen. Mensen halen toch vooral dát van een paus aan wat in hun kraam te pas komt. Terwijl Leo, net als zijn voorgangers, een integrale boodschap voor de wereld heeft. Alles hangt met alles samen. Je kunt er niet zomaar één ding uitpikken.
Maar ja, de mens, ook de katholiek, is zwak.
Zoals de Britse kardinaal Basil Hume al zei: ‘Bijna alle rooms-katholieken eten liever à la carte dan het volledige menu.’ De hele plaat van Bruno Mars dus en niet slechts de makkelijk in het gehoor klinkende liedjes. O nee, daar ga ik weer.
