Een filmpje waarin een paar agenten in burger ervan beticht worden geweld uit te lokken tegen boeren die op het Malieveld demonstreren ging gisteren viral. De video laat zien hoe nepnieuws zich in een mum van tijd kan verspreiden.
Het filmpje duurt nog
geen minuut. De filmer volgt een groepje mannen met oortjes in, ergens op de
rand van het Malieveld in Den Haag. Agenten in burger, zo lijkt het. “Een
stelletje flikken die de boel gaan opnaaien en de boeren de schuld geven!”,
roept de man achter de camera, met een tongval die een herkomst uit het oosten
van het land verraadt. “Ben je nou trots op jezelf?” vraagt hij aan een van de
agenten. “Foto’s maken, delen!” schreeuwt een andere demonstrant. “Sodemieter
op man”, bijt de agent terug, voordat hij zich terugtrekt in de richting van
zijn collega’s.
Nepnieuwsvideo's over politie in burger: overgewaaid uit Frankrijk
Het filmpje verscheen
gisteren rond 9 uur voor het eerst op Facebook. Nog geen dag later is het op
diverse sociale media meer dan een kwart miljoen keer bekeken. De beelden laten
niets meer zien dan een (kennelijke) agent in burger die wordt lastig gevallen
door een demonstrant, maar veel social mediagebruikers zien iets anders. Voor
hen is dit bewijs dat de politie provocateurs de menigte instuurt om geweld uit
te lokken om vervolgens hard te kunnen terugslaan. “Dit soort
undercoveragentjes wordt betaald om oproer te veroorzaken tijdens dergelijke
demonstraties”, luidt het bijschrift bij een van de meest
bekeken posts van het filmpje.
Sommigen nemen het voor de agent op: “Deze man doet gewoon zijn werk!”,
maar meesten lijken het nepnieuws kritiekloos te slikken. Een greep uit de
reacties: “NSB’ers!”, “Iedereen die denkt dat de politie er is om je te
beschermen is DOM”,“Tijd voor oorlog, vuile overheid!” Filmen, posten, haat:
binnen luttele minuten is het vertrouwen van duizenden mensen in de politie
ondermijnd.
Natuurlijk klopt er geen hout van het verhaal. Er waren gistereen
wel agenten in burger bij de demonstratie, maar die zijn er alleen om “te
monitoren”, zo laat woordvoerder Steven van Santen van de politiee Den Haag weten. “De politie zal nooit
proberen geweld uit te lokken. Hun taak is juist te voorkomen dat de situatie
uit de hand loopt.”
Nepnieuwsvideo’s waarbij
agenten provocatie wordt verweten zijn in Frankrijk langer een probleem bij
demonstraties van de gele hesjes. NRC
Handelsblad berichtte in 2018 al
over de vergeefse pogingen van Franse media om deze verhalen naar het rijk der
fabelen te verwijzen. Behalve Facebook speelde ook Russia Today, de Russische
internationale nieuwszender, in Frankrijk een rol bij de verspreiding hiervan.
Ondanks herhaaldelijk debunken zingt de theorie van de agent provocateurs daar
nog steeds rond op Facebook.
Nieuw fenomeen voor politie Den Haag
Voor de afdeling
communicatie van de politie Den Haag is het bestrijden van dergelijk snel
verspreidend nepnieuws nog relatief nieuw, aldus woordvoerder Van
Santen. “Binnen de eenheid Den Haag komt het niet vaak voor dat
agenten in burger ‘geout’ worden en dat verhalen vervolgens hun eigen leven
gaan leiden.” (De politie wilde overigens niet bevestigen dat de mannen in de
video daadwerkelijk politieagenten waren.) “Als wij berichten op social media
tegenkomen die in onze ogen niet kloppen, proberen wij daar adequaat op te
reageren” voegde Van Santen daaraan toe. Die reactie bestaat eruit de berichten
te weerspreken in het medium waar ze gepost worden. Op Twitter heeft de politie
inderdaad ook een tegengeluid laten horen bij het filmpje, maar onder de
Facebookversie, die velen malen meer bekeken werd, is een dergelijke reactie
niet te vinden.
Het filmpje was niet het enige nepnieuws dat rondom de demonstratie verspreid werd. In de aanloop ernaar waarschuwden boeren elkaar op WhatsApp al
voor “provocateurs”, zo vertelt een demonstrant die anoniem wil blijven aan
Brandpunt+. Een memeachtige
plaatje dat politieagenten van
provocatie betichtte “ging alle appgroepen door”, zo laat de demonstrant
weten. Dit wordt bevestigd door Mark van den Oever, die namens Farmers Defence Force zo’n 30 streekgebonden Whatsappgroepen
opzette.
Obscure site hitste boeren op tegen politie
Het gaat om een foto van een aantal agenten in burger die iemand
arresteren tijdens een demonstratie in Amsterdam in 2016, begeleid door wat tekst. “Bij demonstraties zet de politie
provocateurs in die zich voordoen als demonstrant om bewust voor
ongeregeldheden te zorgen”, zo valt er te lezen. “Zo heeft de politie een reden
om in te grijpen, en de media een reden om demonstranten te framen als
relschoppers.” De boeren waren door de meme gisteren “alert” op agenten in
burger, aldus de demonstrant waar Brandpunt+ mee sprak. De instructies onderaan de foto, “film
alles zodat je bewijs hebt!” volgden ze daardoor netjes op. Het plaatje is afkomstig van een blog waarop onder meer het neerhalen van de MH17 wordt toegedicht aan de Europese Unie. De maker ervan heeft inmiddels zijn blog geupdate met een link naar de video: "BEWIJS", luidt de tekst.
