Het is weer druk in stemwijzerland, want de verkiezingen komen er weer aan. Maar krijg je eigenlijk wel goed stemadvies aan de hand van die paar oppervlakkige stellingen? We zochten de zin en onzin van stemwijzers voor je uit.
Nog een paar dagen voordat de gemeenteraadsverkiezingen
losbarsten. Ook als je jong bent, heb je keuzes te maken. Hoewel voor sommigen
allang vaststaat wat ze gaan stemmen, is het niet zo gek als je het nog niet
weet. Dan is er één ding dat we massaal doen: een stemwijzer invullen. Maar is
zo’n stemwijzer niet te oppervlakkig? Wat zegt een vragenlijst over jouw
politieke positie? Onderzoeker Naomi Kamoen vertelt ons waarom een stemwijzer
toch best nuttig kan zijn.
EensNeutraalOneens
Onomstreden is de stemwijzer zeker niet. Politici vinden dat
de vragen misleidend
zijn. Politicoloog Andre
Krouwel noemt het zelfs ‘platte simpelheid’, omdat de stemwijzer alleen
kijkt naar beloftes voor de toekomst en niet naar het verleden. En ook dit jaar
zijn er gemeenten waar kritiek
is op de stellingen. Dr. Naomi Kamoen van de Universiteit Tilburg doet
onderzoek naar stemhulpen en snapt de kritiek op de ‘simpele formulering’ wel: “maar
het doel van een stemhulp is juist om ingewikkelde thema’s te simplificeren.
De formulering van zo’n stelling is een noodzakelijke keuze. Je wilt dat mensen
een keuze kunnen maken over een ingewikkeld onderwerp. Het liefst zou je de
burger wel zestig stellingen voorleggen, maar de realiteit is dat niemand zo’n
lange vragenlijst helemaal zou afmaken. Dus ik denk niet dat het anders kan.”
Geven die stellingen dan wel echt een goed beeld over waar
we staan als het zo oppervlakkig is? “Achter een stemhulp zit best een
complex proces”, vertelt Kamoen. Wie bij Stemwijzer zelf gaat
kijken ziet dat er een hele redactie is die de stellingen bedenkt in
samenspraak met de lokale partijen en de griffie. Zo komen ze erachter wat de
hot takes in een gemeente zijn. Vervolgens kunnen partijen aangeven of ze voor,
neutraal of tegen een stelling zijn. Als een partij stiekem andere antwoorden
geven dan in het verkiezingsprogramma staan? Daar kom je niet mee weg, want de
redactie van de stemwijzer controleert of die antwoorden wel overeenkomen.
Verstoppen kan niet meer.
“Mensen denken dat een stemhulp jou stemadvies wil geven,
maar wat de makers van de stemhulpen eigenlijk willen is dat je na gaat denken
over de politiek”, vervolgt Kamoen. “Als je het eenmaal hebt ingevuld en een
uitslag krijgt, zijn er vaak allerlei opties die je nog kan bekijken. Je kan
bijvoorbeeld terugkijken welke partij bij welke stelling een antwoord gaf en de
toelichting zien die zij daarbij geven. Ze willen je dus betrekken bij de
politiek, maar het is aan jezelf om daar wat mee te doen.”
Checkers, seekers en doubters
Kamoen vertelt dat uit onderzoek blijkt dat jongeren meer
gebruik maken van stemhulpen dan andere leeftijdsgroepen. Maar de
stemwijzergebruiker is veel beter in een andere categorie in te delen. Kamoen:
“Uit ons onderzoek komen drie verschillende stemhulpgebruikers naar voren. De
eerste groep zijn de checkers. Dat zijn mensen die eigenlijk al weten
waar ze op gaan stemmen, maar het toch leuk of fijn vinden om die bevestiging
te krijgen van een stemhulp. De tweede groep zijn de seekers. De naam
zegt het al, dit zijn mensen die nog zoekende zijn. Deze groep weet nog niet op
welke partij ze willen stemmen en zijn ook iets minder bij de politiek
betrokken. De laatste groep zijn de doubters. Die lijken op de seekers,
maar zijn een stuk sceptischer over de politiek. Die groep gaat misschien
helemaal niet stemmen.”
Deze drie groepen zie je bij elke verkiezing terug. Er zijn
echter wel verschillen tussen de verschillende soorten verkiezingen te vinden,
zo bleek uit onderzoek van Kamoen. Bij landelijke verkiezingen is de groep
checkers zo’n 60%, terwijl bij de gemeenteraadsverkiezingen die groep maar 37%
is. Dat komt ook omdat er dan veel lokale partijen meedoen, waar mensen minder
goed een beeld van hebben. De groep seekers is bij de
gemeenteraadsverkiezingen bijna de helft. Dus maak je geen zorgen als je nog
niet weet op wie je gaat stemmen. Je bent zeker niet de enige.
Liever iets dan niets
De stemhulpen zijn niet meer weg te denken uit de
verkiezingstijd. Kamoen: “Ik denk dat we het echt nodig hebben. Het is een
instrument dat we nodig hebben omdat we zelf ons niet meer verdiepen in de
politiek. Dat komt ook omdat het politieke
landschap hier supercomplex is geworden. In sommige gemeenten doen bijna
twintig partijen mee. Dan heb je simpelweg niet de tijd om alle
verkiezingsprogramma’s te lezen. Dan is een stemwijzer heel handig om toch informatie tot je te nemen.”
“Het blijkt ook uit onderzoek dat een stemhulp zorgt voor
een hoger opkomstpercentage bij verkiezingen. Er zit een sterke overeenkomst
tussen kennis en opkomst. Hoe groter de politieke kennis, hoe groter de kans is
dat je daadwerkelijk gaat stemmen. Sterker nog, uit onderzoek blijkt dat het
invullen van een stemhulp ervoor zorgt dat je meer zelfvertrouwen krijgt in je
politieke keuze.” Je helpt dus niet alleen de opkomst omhoog te krikken, maar
je pakt ook zelfverzekerder dat rode potlood vast.
Kamoen: “Idealiter wil je natuurlijk wel dat iedereen de
verkiezingsprogramma’s leest, maar dat gebeurt niet. Een stemhulp is dan een
manier om je te informeren. Een hele populaire manier zelfs." Bij de
landelijke verkiezingen van 2021 vulden maar liefst 7,8 miljoen mensen de
stemwijzer in. Dat is maar goed ook, want het alternatief kan zijn dat je niet
gaat stemmen. Of erger: dat je gaat stemmen zonder dat je je verdiept hebt.
Dus vul die stemwijzer in, bekijk welke partij bij je past
en kijk even naar de toelichtingen bij de stellingen. Zo kan je met een gerust
hart over een paar dagen dat rode potlood vastpakken en er voor zorgen dat ook
jouw stem in de gemeente gehoord wordt.
Beeld: Maxim de Gilder
