Wat doen luchtreinigers precies?

De beloftes van luchtreinigers klinken indrukwekkend. ‘Een luchtreiniger meet met sensoren hoe vervuild de lucht is, zuigt die lucht aan, filtert schadelijke deeltjes eruit en blaast de schonere lucht terug de kamer in’, legt verkoper Danny van der Pluym uit in de Keuringsdienst van waarde-uitzending.

Om welke schadelijke deeltjes dit precies gaat? Volgens verkopers zo ongeveer alles. ‘Stofdeeltjes, pollen, dierenharen, huisstofmijt, schimmels, bacteriën, virussen en zelfs sigarettenrook.’ De opsomming lijkt eindeloos. ‘Die deeltjes zijn onzichtbaar, daarom is het zo gevaarlijk’, vervolgt Van der Pluym.

Maar waar komt de behoefte aan ‘schone lucht’ opeens vandaan? Hebben we al die tijd in een vervuilde woning geleefd?

Industriële luchtreinigers

Het reinigen van lucht is over komen waaien uit professionele sectoren, zoals bedrijven of ziekenhuizen. Daar zitten filters geïntegreerd in luchtbehandelingssystemen.

Volgens Remi Hompe, hoofd branche binnenklimaat, lijken die totaal niet op de huis-tuin-en-keukenmodellen die je als particulier in huis haalt. Toch wil ineens iedereen een luchtreiniger in huis.

Luchtreinigers en Corona

Luchtreinigerhandelaar Johnny Ma ziet dat de vraag naar luchtreinigers voor particulieren sinds de coronapandemie explosief is toegenomen.

‘Om de een of andere reden is men tegenwoordig veel vatbaarder voor allergenen. Iedereen heeft opeens kwaaltjes en een allergie voor iets. Je zou bijna zeggen dat het een trend is’, zegt Ma lachend.

Veel webwinkeliers zagen dan ook hun kans schoon. De afgelopen jaren verschenen er veel particuliere aanbieders die luchtreinigers verkopen, met prijsklassen tussen de 50 en 200 euro. Dus waar kun je op letten als je een luchtreiniger koopt?

HEPA-filter is de hype

In bijna elke productomschrijving duikt hetzelfde woord op: HEPA. Volgens fabrikanten verwijdert een HEPA-filter ‘tot wel 99,99 procent van het fijnstof’.

Dat klinkt wellicht betrouwbaar, maar HEPA blijkt geen beschermd begrip te zijn. Iedereen mag de term gebruiken. Randy Deden, filterexpert bij een fabrikant van professionele filtersystemen, zegt: ‘Het feit dat er geen testcertificaat van het HEPA-filter bij de particuliere luchtreinigers zit, zegt eigenlijk al genoeg.’

Zo kan een luchtreiniger er van buiten degelijk uitzien, maar van binnen lijkt het volgens Deden meer op een ‘paraplu met gaatjes’: de lucht gaat er net zo makkelijk langs als erdoorheen.

Werken luchtreinigers echt?

Het is daarom volgens Remi Hompe, hoofd branche binnenklimaat, lastig om als consument te weten wat je precies koopt. De apparaten worden vaak ingekocht in Azië en onder verschillende merknamen verkocht.

En volgens Hompe zit precies dáár het probleem. ‘Iedereen kan het uit China importeren en doorverkopen. Er zit weinig controle op.’ Hij schat dan ook dat 80 procent van de luchtreinigers niet functioneert, terwijl fabrikanten en verkopers van de apparaten allerlei mooie claims maken.

Claims luchtreinigers

‘Ontdek de kracht van medische precisie in je eigen huis. Onze luchtreinigers zijn uitgerust met geavanceerde luchtreinigingstechnieken die ook in Amerikaanse ziekenhuizen worden toegepast. Gebouwd met topcomponenten, getest volgens medische normen’, staat er op de webwinkel van luchtreinigerhandelaar Johnny Ma.

Als we hem hiernaar vragen, geeft hij zelf ook aan dat deze tekst misschien aangepast moet worden. ‘Je kan niet zeggen dat exact onze producten volgens medische normen worden getest.’

Andere luchtreinigers zeggen 99,9 procent van de vervuiling in de lucht te verwijderen of gezondheidsklachten te voorkomen. Hoe zit dat?

De zin en onzin van luchtreinigers

‘De belangrijkste vervuiler in huis is koolstofdioxide (CO₂), die we zelf uitademen. En die wordt door geen enkele luchtreiniger gefilterd. Daarvoor moet je ventileren’, stelt wetenschapper binnenlucht Froukje van Dijken.

Daarnaast zijn de luchtreinigers vaak veel te klein om goed te functioneren. ‘Een reiniger van een klein formaat kan nooit een hele woonkamer schoon krijgen’, vertelt filterfabrikant Nick van Sliedregt in de Keuringsdienst van waarde-uitzending.

Een luchtreiniger moet voldoende lucht kunnen aanzuigen en door het filter persen om effect te hebben. Kleine modellen missen die capaciteit. En de ingebouwde sensor die meet hoe vervuild de lucht is? Ook die lijkt niet altijd even effectief.

Als we sensormaker Arie den Hartog wat luchtreinigers laten testen door fijnstof in de luchtreiniger te spuiten, reageren sommige sensoren nauwelijks. De luchtreinigers blijven stil, zelfs wanneer de lucht zichtbaar vervuild is. Niet gek, aangezien professionele sensoren alleen al meer kosten dan een hele huis-tuin-en-keukenluchtreiniger.

Heb je een luchtreiniger nodig?

Dat geeft stof tot nadenken: koop je enkel een nutteloos stuk plastic, of is er toch reden om een luchtreiniger in huis te halen?

Froukje van Dijken, wetenschapper binnenlucht, stelt: ‘Als je goed ventileert in huis, heb je in principe geen luchtreiniger nodig. Wie goed ventileert, voert het grootste deel van stof, fijnstof en vervuiling vanzelf af.’

Specifieke luchtreinigers kunnen nuttig zijn in specifieke situaties: bij zware allergieën, astma of in slecht geventileerde ruimtes. 'Maar voor gezonde mensen zijn ze vaak overbodig’, aldus Van Dijken.

De lucht is geklaard

Fabrikanten van luchtreinigers spelen handig in op onze angst voor het onzichtbare. Ze beloven controle over iets wat we niet kunnen zien, meten of voelen. En zolang die angst blijft, blijft de markt groeien.

Maar wie door de claims heen prikt, ziet dat veel apparaten vooral goed zijn in één ding: overtuigend klinken. De lucht die ze verkopen, blijkt vaker gebakken dan fris.