Het klinkt te mooi om waar te zijn: een truc waardoor je minder studieschuld hoeft af te betalen. Toch slaagde tenminste één ex-student erin. Volgens DUO is het gat in de wet waarvan hij gebruik maakte inmiddels gedicht.
De gelukszoeker in kwestie is ‘Daniël’ (36): een gesjeesde student
sociale wetenschappen uit een provinciestad in NoordHolland. Hij ontdekte de
truc naar eigen zeggen bij toeval in 2016. Daniël betaalde al bijna tien jaar
vrijwel niks af aan zijn royale studieschuld (toen zo’n 26.000 euro) omdat hij
te weinig verdiende. Zijn inkomen was kort daarvoor echter omhoog geschoten
naar zo’n 50.000 euro per jaar. “De grote klapper”, zegt Daniël, die dacht dat
een mailtje van de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) snel zou volgen. Werd het
niet eens tijd om terug te gaan betalen? Dat mailtje bleef uit. Daniël
verdiende lekker, maar genoot de privileges van een armoedzaaier. “Ik
realiseerde me toen al de mogelijkheden” vertelt Daniël. Hij deed weinig met de
kennis totdat DUO vorige jaar ineens wél geld wilde zien terwijl zijn inkomen
inmiddels juist weer gedaald was. “Toen dacht ik: fuck it, ik bestrijd
ze met hun eigen wapens.”
Gat in de wet zou
honderden miljoenen kosten
Het wegtoveren van je studieschuld: voor veel exstudenten moet
het klinken als een droom, voor de overheid als een rampscenario. Het aantal
Nederlanders met een studieschuld verdubbelde het afgelopen decennium bijna.
Inmiddels gaan 1,4 miljoen Nederlanders gebukt onder een collectieve schuld van
bijna 20
miljard euro. Een klein gat in de wet
en honderden miljoenen bestemd voor de staatskas gaan in rook op. Reden voor
Brandpunt+ om de methodeDaniël tegen het licht te houden. Werkt het écht? Is
het legaal? En kunnen anderen de truc ook toepassen?
Brandpunt+ kreeg inzage in al Daniëls DUOgegevens en sprak met
twee belastingadviseurs. De truc in een notendop: stel je belastingaangifte zo
lang mogelijk uit waardoor DUO je inkomen niet kan opvragen bij de
Belastingdienst. DUO vraagt je dan namelijk om zelf een schatting van je
inkomen te maken. Je maakt die zo laag mogelijk en doet daarna alsnog aangifte
over je wat je werkelijk verdiend hebt.
Waarom het werkt: DUO bepaalt wat je maandelijks moet terugbetalen
aan de hand van je jaarinkomen. Wie minder dan 17.200 eurobruto verdient hoeft
zelfs helemaal niks terug te betalen. En het terug te betalen bedrag werd
altijd in november vastgesteld voor het hele volgende jaar. De
belastingaangifte met het hogere inkomen werd dus door DUO genegeerd.
Daniël kwam hierachter nadat hij aangifte deed van zijn gestegen
inkomen en zijn maandbedrag onveranderd zeer laag bleef. Zijn totale schuld
werd er niet minder door, maar omdat hij in 2007 begon met terugbetalen wordt
zijn restschuld eind volgend jaar kwijtgescholden. Met nog zo’n 20.200 euro op
de teller kan Daniël een fiks kado van de belastingbetaler tegemoet zien.
Altijd betalen in geval van bedrog
Uit navraag van Brandpunt+ bij DUO blijkt dat men daar bekend is
met de methode. Of die legaal is? Het is maar hoe je ernaar kijkt.
Terugbetalers zijn verplicht juiste informatie over hun inkomen te geven en DUO
mag “in geval van bedrog” altijd met terugwerkende kracht betalingen herzien,
zo laat een woordvoerder weten. Brandpunt+ belde ook met een aantal
belastingadviseurs en die vertelden dat een ‘vergissing’ bij de schatting van
het inkomen voor ondernemers vaak makkelijk is te verantwoorden. Zo kan de
eigenaar van een B.V. bij tegenvallende bedrijfsresultaten zijn of haar eigen
salaris achteraf bijstellen.
Volgens DUO staat Daniël in de komende maanden echter een
onprettige verrassing te wachten. De route die hij bewandelt is in 2018
namelijk dichtgetimmerd toen de computersystemen van de organisatie op de schop
gingen. Sindsdien krijgt DUO in het geval van vertraagde aangifte
onmiddellijk bericht van de Belastingdienst en wordt het maandbedrag alsnog
aangepast voor het lopende kalenderjaar. De onterecht verkregen korting gaat
dan in rook op. Er rest overigens nog een sluiproute die naar hetzelfde doelt
leidt: wie aan DUO vraagt om naar het inkomen van een recenter jaar te kijken
voor het vaststellen van het maandbedrag, een zogenaamde ‘verlegging
peiljaar’, kan een kalenderjaar
afsluiten zonder ooit een aangifte in te hoeven dienen. Volgens DUO wordt sinds
2018 ook steekproefsgewijs gecontroleerd op deze vorm van misbruik.
Meeste exstudenten betalen netjes terug
DUO weet niet hoeveel terugbetalers van het gat in de wet gebruik
hebben gemaakt toen het nog bestond, maar de dienst denkt niet dat het om grote
aantallen gaat. Reden: de meeste terugbetalers moeten gewoon binnen een jaar
aangifte doen van hun inkomen. Alleen ondernemers die een belastingadviseur in
de arm nemen kunnen die termijn met kunst en vliegwerk oprekken tot een jaar,
en de meesten daarvan doen dit (hopelijk) ter goeder trouw. Sowieso scheldt de
dienst jaarlijks slechts een
fractie van alle schulden
kwijt. (In 2018 was dat net wat meer dan 0,1%)
Daniël is dus een van de weinigen en waarschijnlijk ook een van de
laatsten die van dit gratis geld heeft mogen proeven. Wat rekenwerk laat zien
dat de truc hem minimaal 4.000 euro heeft opgeleverd. Geen onaardig bedrag.
Voelt Daniël zich niet schuldig? Niet echt. “DUO is zelf verantwoordelijk voor
een goed controlesysteem”, zegt hij. Wie een gat in het systeem ontdekt mag dat
uitbuiten, vindt Daniël. “Belasting ontduiken is illegaal. Belasting ontwijken
niet. Mark Rutte en zijn Unileverboys kunnen je dat ook
uitleggen.”
