Filmmaker Koert weet lange tijd niet wie zijn broer Bart werkelijk is. In de documentaire Mijn broer probeert hij dichter bij hem te komen en het stilzwijgen binnen zijn familie te doorbreken. Bart was homoseksueel, kreeg aids en overleed in 1986 op 28-jarige leeftijd. Toch werd er nauwelijks over zijn leven en ziekte gesproken. Zelfs tijdens zijn begrafenis viel zijn naam niet.
(Op de foto Koert met een kunstwerk van zijn broer Bart.)
'Bart en ik'
Koert en Bart groeien op in een klein, behoudend dorp op het Zeeuwse platteland. Hun ouders hebben een tuinderij en de kerk speelt een belangrijke rol in het gezin. Voor Koert draait zijn jeugd vooral om zijn grote broer: ‘Bart en ik en ik en Bart.’
Koert is graag buiten, terwijl Bart liever binnen tekent. ’s Avonds dromen ze samen over Disneyland. Bart tekent de plattegrond en leidt zijn broertje er in gedachten doorheen. Koert volgt hem overal. ‘Hij was mij in alles de baas’, vertelt hij. Tegelijkertijd bewondert hij Barts fantasie en tekentalent.
Een mededeling waarover wordt gezwegen
Wanneer Bart vertelt dat hij op mannen valt, wordt daar in het gezin nauwelijks over gesproken. Koert en zijn zussen herinneren zich geen echt gesprek over zijn homoseksualiteit. Het blijft bij een mededeling, waarna iedereen verdergaat.
Pas jaren later ontdekt Koert in het dagboek van zijn vader wat Barts coming-out met hem deed. Tussen notities over het weer en de opbrengst van de tuinderij schrijft zijn vader dat Bart heeft verteld dat hij ‘homofiel’ is. Hij noemt het ‘een zware slag’ die verwerkt moet worden.
In Barts eigen aantekeningen leest Koert hoe eenzaam dat geheim moet zijn geweest. Op school past Bart zich aan en probeert hij niet op te vallen. Hij hoort hoe agressief er over homoseksuele mannen wordt gesproken. Tekenen wordt een manier om zich te onderscheiden en respect af te dwingen.
Een vrijer leven in Amsterdam
In Amsterdam krijgt Bart toegang tot een wereld die hij thuis niet kent. Hij gaat naar feesten en ontmoet andere homoseksuele mannen. Er is ruimte voor vrijheid en creativiteit. Vrienden herinneren hem als stil en soms wat ongemakkelijk, maar ook als knap, grappig en getalenteerd.
Voor Koert wordt het steeds moeilijker om zijn broer te volgen. Bart vertelt thuis weinig over zijn leven en bezoekt zijn familie nog maar af en toe. Later vinden de broers elkaar weer. Koert ziet hoe Bart steeds meer schildert. Op veel werken staan eenzame jongens en mysterieuze mannen in donkere steegjes: beelden van een deel van Bart dat voor zijn familie verborgen bleef.
De opkomst van aids
Begin jaren tachtig duikt aids op. Eerst lijkt het voor Bart en zijn vrienden vooral een ziekte die zich ver weg, in de Verenigde Staten, afspeelt. Ze willen nauwelijks geloven dat de ziekte ook hun eigen leven kan binnendringen. Misschien is het een hype, denken ze, iets wat vanzelf weer overwaait.
Maar Bart wordt ziek. Hij krijgt geelzucht, hoge koorts en wondjes die niet genezen. Zijn vader vermoedt dat het aids kan zijn, zo ontdekt Koert later in diens dagboek. Ook daarover wordt thuis niet gesproken. Koert weet niet hoe ziek Bart is en begrijpt niet wat hem te wachten staat. Pas drie dagen voor Barts overlijden wordt aids benoemd als diagnose.
Wanneer Koert zijn broer in het ziekenhuis bezoekt, praten ze slechts over koetjes en kalfjes. Terugkijkend verwijt hij zichzelf dat hij Bart niet heeft gesteund: ‘Niet toen hij vertelde dat hij homoseksueel was en ook niet toen hij ernstig ziek werd.’
Op de intensive care ziet Koert hem voor het laatst. Bart is buiten bewustzijn en er loopt een traan over zijn gezicht. Uiteindelijk wordt de kunstmatige beademing stopgezet.
Een begrafenis zonder zijn naam
Ook na Barts dood blijft het stil. De kerk wil Bart niet begraven omdat hij aan aids is overleden. Tijdens de uitvaart vertelt niemand wie Bart was en wordt zijn naam niet genoemd. Zijn Amsterdamse vrienden en zijn familie lijken ieder een ander deel van hem te kennen. Als een daad van verzet en liefde, komt zijn moeder op het laatste moment op voor Bart en vraagt ze Barts vrienden om zijn kist te dragen.
Koert draagt het verdriet jarenlang met zich mee. Hij bewaart Barts tekeningen, schilderijen en persoonlijke spullen, maar vindt daarin geen rust. Met Mijn broer probeert hij alsnog woorden te geven aan het leven waarover werd gezwegen. Door familie en vrienden te spreken, leert hij wie Bart was en kijkt hij ook naar zijn eigen stilzwijgen.
‘Ik zal me altijd blijven omringen met alles van Bart’, zegt Koert. ‘Maar nu kan ik dat koesteren. Zonder ingehouden verdriet. Bart en ik, ik naast Bart.’
Mijn broer is op dinsdag 18 augustus om 20.30 uur te zien bij KRO-NCRV op NPO 2.
Documentaire Mijn broer valt in de prijzen
Mijn broer van regisseur Koert Davidse is meermaals in de prijzen gevallen op filmfestivals in ons land. De film vertelt het persoonlijke en indringende verhaal van Bart Davidse, die in 1986 op 28-jarige leeftijd overleed aan de gevolgen van aids. In de documentaire reconstrueert Koert het leven van zijn broer aan de hand van foto’s, tekeningen, archiefmateriaal en gesprekken met familie en vrienden.
Op festival Film by the Sea in Vlissingen won Mijn broer de prijs voor Beste lange documentaire en op de Roze Filmdagen in Amsterdam in april 2026 kreeg Mijn broer de prijs voor Beste documentaire.
