In de KRO-NCRV documentaire Tussen broers gaat filmmaker Tom Fassaert op roadtrip met zijn vader en zijn oom, op zoek naar antwoorden op pijnlijke episodes uit hun leven. De film ging dit jaar in première tijdens het International Film Festival Rotterdam. ‘Daar konden we van de ontroering alle drie even niet praten.’ We spreken erover met filmmaker Tom Fassaert.
'Daar konden we van de ontroering alle drie even niet praten.'
Waarom wilde je deze documentaire maken?
‘Het is een heel persoonlijke film. Eigenlijk is mijn eigen leven de aanleiding geweest. Dat gaat terug naar mijn jeugd en het bestaan van René. Dat is de broer van mijn vader. Hij was binnen mijn familie altijd een randfiguur. Ik had als kind al een enorme fascinatie voor hem. Ik voelde: er is iets met hem. Hij kijkt anders uit zijn ogen. Hij doet anders. Ik merkte dat mijn vader ons wilde laten voelen dat René er wel degelijk bij hoort en deel is van de familie. Daarin zat een soort ongemak.’
Wat is er met je oom René?
‘Dat label heb ik bewust uit de film gelaten, omdat het moeilijk ligt. Hij is ooit officieel gediagnosticeerd als schizofreen en was jarenlang gedwongen opgenomen. Maar mijn vader, die psycholoog is, vond dat je hem eerder zou kunnen typeren als een persoon met het syndroom van Asperger, een vorm van autisme.’
Waar gaat de film in essentie over?
‘Over de weerbarstige relatie tussen twee bejaarde broers, van wie de één psycholoog is en de ander een psychiatrisch patiënt. Maar daarachter gaat het ook over de relatie tussen twee broers, hun ontbrekende vader en het gebrek aan liefde in hun jeugd. Nadat Rob en René in een kindertehuis belandden, hebben ze hun vader nooit meer gezien. Ik ga met ze op zoek naar sporen van hem.’
De film probeert ook een antwoord te vinden op de vraag of de cyclus van intergenerationeel trauma doorbroken kan worden.
‘Ik hoop dat Tussen broers op een subtiele manier uitdraagt dat er patronen bestaan en dat je onherroepelijk dingen doorgeeft aan de volgende generatie. Niet met die intentie, maar gewoon omdat je mens bent. Desondanks is er ruimte in ieders leven om het anders te doen, om er net een andere draai aan te geven.’
Heeft het maken van deze film jouw band met je vader veranderd?
‘Ik denk het wel. Er zit een moment in waarin mijn vader breekt, door het besef dat het hem toch niet is gelukt om het anders te doen dan in zijn eigen jeugd. Hij is gescheiden van mijn moeder. Kon zijn eigen gezin dus ook niet bijeenhouden. Dat hij daarover sprak, was heel belangrijk voor mij. Want daardoor wordt zijn verhaal ook mijn verhaal. We hadden het er nooit eerder over gehad en nu voltrok dat gesprek zich voor de camera. Mede door dat moment is er een barrière tussen ons weggevallen en zijn we dichter tot elkaar gekomen.’
' Er zit een moment in waarin mijn vader breekt.'
Je zocht met deze film ook naar antwoorden op thema’s in je eigen leven. Is dat gelukt?
‘Toen ik aan de film begon, stond ik voor een mogelijk nieuwe fase in mijn eigen leven: ga ik het vaderschap aan? Zou ik een goede vader kunnen zijn? Inmiddels heb ik een gezin met twee kinderen. Wetende wat er in de vorige generaties is gebeurd, moet je toch de moed hebben om het ouderschap aan te gaan. Ik denk dat dat de subtiele boodschap van de film is. In die zin is mijn zoektocht afgerond, maar het levensproces is dat natuurlijk niet.’
Wat zijn de nadelen van het maken van zo'n persoonlijke film?
'Het is heel ingewikkeld, ik zou het niet per se mensen aanraden. Je begeeft je op spiegelglad ijs. De relatie tussen jezelf en degene voor de camera wordt heel complex. De camera legt dingen bloot, dat wil je als maker, maar je komt soms in situaties waarbij je normaal gesproken zou zeggen: dit is te persoonlijk, hier hoort geen camera bij. Door dat soort intieme momenten toch te filmen riskeer je dat er wrijving ontstaat. Dat is bij ons niet gebeurd, maar dat was wel een risico.’
Hoe reageerden de broers zelf op de film?
‘Heel positief. We hebben hem eerst met z’n drieën gekeken. Mijn oom René zei toen: "Wat mij betreft had de film nog een half uur langer mogen duren". Mijn vader reageerde eerst meer als psycholoog, iets afstandelijker. Maar bij de première in Rotterdam kwamen bij ons alle drie de emoties los. Misschien door de setting: een megagroot scherm en zeshonderd mensen in het publiek. Na afloop konden we even niet meer praten van de ontroering.’
Tussen broers, zondag 18 oktober om 22.40 uur bij KRO-NCRV op NPO 2, Of stream vanaf NPO Start.
