De term halfvol

Halfvolle producten zouden de helft minder vet zijn. ‘100 procent smaak, 50 procent minder vet’, staat er op de halfvolle slasaus. ‘Bevat 50 procent minder vet dan roomboter’, lezen we op de verpakking van halfvolle roomboter. Hè, maar roomboter bestaat toch voor het grootste deel uit vet?

Hoe doen ze dat, en wat is dan die andere helft? De grote fabrikanten willen het ons niet verklappen. Maar gelukkig kent de Keuringsdienst een zuivelboer die ons het volledige verhaal wil vertellen over halfvolle melk.

Hoe maak je halfvolle melk?

‘Het idee dat er koeien zijn die volle melk of halfvolle melk geven, is een fabeltje’, vertelt zuivelproducent Klaas de Lange. ‘Van nature zit er ruim 4 procent vet in koemelk. En dat is volle melk.’

Om halfvolle melk te produceren, gaat de volle melk door een centrifuge om een deel van het vet eruit te halen. Wat overblijft, is halfvolle melk. ‘Je kunt op de centrifuge precies instellen hoeveel vet je uit de melk wilt halen’, legt De Lange uit. ‘Zo kunnen we halfvolle en magere melk met één en dezelfde machine maken.’ Maar wat doen ze met dat vet dat overblijft?

Melkvet is een vetpot

Hoewel steeds meer mensen halfvol willen, is melkvet nog altijd veel geld waard. Melkvet wordt onder andere gebruikt voor de productie van boter en room, maar kan ook als puur melkvet verkocht worden.

‘Wij halen de helft van het vet uit de melk om halfvolle melk te maken, maar als je het maximaal wil commercialiseren, kun je er nog verder mee aan de slag gaan’, legt zuivelproducent Klaas de Lange uit. Zou dat de reden zijn dat we bij andere grote fabrieken niet welkom zijn?

Miljoenen verdienen met milligrammen

Volgens voedingsmiddelentechnoloog IJsbrand Velzeboer is melkvet zelfs de duurste component van melk. Melkvet is daarmee erg interessant om op te besparen. Want hoe lager het vetpercentage, hoe meer vet je overhoudt om te verkopen of te verwerken tot boter of room.

Als we de pakken volle melk en halfvolle melk met elkaar vergelijken, zien we al snel dat halfvol lang niet altijd halfvol blijkt te zijn. De volle melk bestaat voor 4,5 procent uit vet, terwijl de halfvolle melk slechts 1,5 gram vet per 100 milliliter bevat, in plaats van 2,25 gram.

Wetgeving voor halfvol

Melk, yoghurt en vla mag wettelijk gezien halfvol heten als het vetgehalte tussen de 1,5 en 1,8 procent ligt. En het is volgens voedingsmiddelentechnoloog IJsbrand Velzeboer geen toeval dat het vetpercentage in halfvolle melk, yoghurt of vla vrijwel altijd exact 1,5 procent is. ‘Die 0,1 tot 0,3 procent verschil zet echt wel zoden aan de dijk.

Met een productie van 1 miljard liter zuivelproducten kom je al snel uit op zo’n 5 miljoen euro voor 0,1 procent minder melkvet. Maar hoe zit dat bij andere producten?

Roomboter halfvol maken

Je kunt je voorstellen dat een verschil van 2 tot 3 procent op een pak melk qua smaak of textuur niet direct merkbaar is in het eindproduct. Maar hoe maak je roomboter – een product dat voor 80 tot 90 procent uit vet bestaat – halfvol?

Als we naar de verpakking van halfvolle roomboter kijken, zien we een waslijst aan extra ingrediënten: vetzuren (E471), polyglycerolpolyricinoleaat (E476), kleurstof (carotenen, E160a), verdikkingsmiddel (pectine (E440)), melkzuurconcentraat, natuurlijk aroma, conserveermiddel (kaliumsorbaat (E202)).

De helft van het vet maar niet voor de helft van de prijs

Bij zuivelproducent Klaas de Lange gaan de alarmbellen meteen rinkelen als hij de halfvolle boter ziet. Hij laat zijn collega de halfvolle roomboter daarom op vochtpercentage testen.

‘Onze roomboter bevat 16 procent water, maar ik verwacht dat hier wel het dubbele in zit.’ Zodra De Lange ziet dat de halfvolle roomboter voor 59 procent uit water bestaat, valt zijn mond open van verbazing. ‘Dit is pure misleiding.’

Want waar een liter halfvolle melk zo’n 20 cent goedkoper is dan de volle variant, betaal je voor sommige roomboter juist meer voor minder vet. Een kuipje halfvolle roomboter van 250 gram kost je 2,29 euro. Een kuipje volvette roomboter van hetzelfde huismerk? 2,19 euro voor 250 gram.

‘Dan weet je wel waar meer aan wordt verdiend’, aldus zuivelproducent Klaas de Lange. ‘Dit is een zeer slechte ontwikkeling. Je gebruikt slechts de helft van de originele grondstof plus wat water, en vraagt daar dan meer geld voor.'

De volle mep betalen voor een gezond imago

Volgens voedingsmiddelentechnoloog IJsbrand Velzeboer heeft de hogere prijs van halfvolle producten vooral met gevoel te maken. ‘Voor een stuk emotie dat nu in het product zit. Het is gezonder, dus ik mag er meer voor uitgeven.’ Maar, waarschuwt hij: ‘ze slaan eigenlijk over dat je een glas water aan het betalen bent.’