Wat is hoest eigenlijk?

Hoewel er bij de drogist onderscheid wordt gemaakt tussen verschillende soorten hoest, is er volgens hoestarts Emilie Dronkers maar één soort hoest.

‘Hoesten is een manier om dingen die niet in je luchtwegen thuishoren, zoals stof, bacteriën of virussen, eruit te krijgen’, legt ze uit. ‘Dat kan ook gebeuren als eten de verkeerde kant op schiet.’

Het verschil tussen de verschillende ‘soorten’ hoest zit dus niet in de hoest zelf, maar in de oorzaak van de prikkel. Toch zijn hoestdranken juist volledig gebaseerd op de soort hoest.

Welke soorten hoestdrank zijn er?

Wie de etiketten in de drogist goed bekijkt, ziet dat er twee categorieën hoestdrank te verkrijgen zijn.

De eerste groep bestaat uit kruidenhoestdranken. Daarin zitten vaak kruiden zoals tijm, weegbree, heemst of klimop. Deze zouden vooral zorgen voor een verzachtend effect en vallen in de categorie ‘medisch hulpmiddel’.

De tweede groep bestaat uit hoestdranken die zeggen een geneesmiddel te zijn. Deze kun je herkennen aan het RVG-nummer: elk in Nederland officieel geregistreerd geneesmiddel heeft een uniek RVG-nummer (Register Verpakte Geneesmiddelen) op de verpakking, toegekend door het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen.

Maar wanneer koop je wat, en werkt het?

Werking kruidenhoestdrank

‘Er is onderzoek gedaan naar de werking van kruidenhoestdranken bij acute hoest. Als je die resultaten vergelijkt met een placebo, wordt er geen verschil gevonden’, vertelt hoestarts Emilie Dronkers.

Daarbij legt Dronkers uit dat kruidenhoestdranken geen geneesmiddelen zijn, maar voedingssupplementen. Fabrikanten hoeven daarom niet te bewijzen dat ze echt helpen tegen de hoest. Ze gebruiken dan ook vaak vage termen als ‘verzacht de keel’ of ‘ondersteunt’.

Hoestdrank als geneesmiddel

Bij hoestdranken die onder de categorie geneesmiddel vallen, blijkt de werking ook vrij beperkt. ‘Vaak zit er maar een kleine hoeveelheid werkzame stof in’, legt hoestarts Emilie Dronkers uit. ‘Die is vaak te klein om echt veel effect te hebben.’ Dronkers schrijft dan ook zelf nooit hoestdrank voor. Hoe kan het dan dat al deze flessen wel geregistreerd zijn als geneesmiddel?

Medewerker van apothekersorganisatie KNMP, Annemieke Horikx, vult aan dat veel van deze middelen al tientallen jaren op de markt zijn. ‘Ze zijn destijds vooral getest op veiligheid, niet per se op effectiviteit. Vroeger waren zeer grote geneesmiddelonderzoeken veel minder van belang.’

Wat zit er in hoestdrank?

Om de proef op de som te nemen, laat de Keuringsdienst chemisch biologen onderzoeken wat er daadwerkelijk in hoestdrank zit. Wat vrijwel alle hoestdranken gemeen hebben, is hun hoofdbestanddeel. In het laboratorium blijkt dat ze grotendeels bestaan uit suiker of suikerachtige stoffen.

‘Bij de meeste hoestdranken vonden we meer dan één gram suiker per milliliter’, vertelt chemisch bioloog Siebe van den Elzen. ‘Ik schrok daar wel van. Het lijkt qua samenstelling haast op pannenkoekenstroop.’

Zelfs in de variant die als suikervrij verkocht wordt, bleek een vorm van suiker te zitten. ‘Hoewel ze zelf claimen suikervrij te zijn, noemen we dit in het lab wel suiker’, aldus Van den Elzen.

Suiker tegen de hoest

Die suiker verklaart ook de belangrijkste werking. ‘Het is eigenlijk een stroop die een laagje over je keel legt’, zegt hoestarts Dronkers. ‘Daardoor worden hoestreceptoren tijdelijk minder geprikkeld.’ Dat effect houdt slechts enkele minuten aan.

Conclusie: werkt hoestdrank echt?

Het schap vol hoestdrank wekt de indruk dat er voor elke hoest een oplossing is. In werkelijkheid doen de meeste hoestdranken weinig meer dan de keel even verzachten. Dat komt niet door kruiden of medicijnen, maar vooral door suiker. De verlichting van klachten is erg kort en genezen doen ze de hoest niet.

En met prijzen tussen de 5 en 16 euro is er een veel goedkopere oplossing: ‘Hoestdrank werkt niet beter dan een lepeltje stroop of thee met honing’, aldus hoestarts Dronkers.