Wat is citronella eigenlijk?

Citronella is geen product op zichzelf, maar een olie die wordt gewonnen uit planten van het geslacht Cymbopogon, verwant aan citroengras. Die olie bevat geurige stoffen zoals citronellal, citronellol en geraniol. Precies die stoffen zorgen voor de herkenbare citrusachtige geur waar citronellaproducten om bekendstaan.

Citronella werd al vroeg gebruikt als geurstof, onder meer in parfums, zeep en cosmetica. Later werd de olie ook in verband gebracht met het weren van muggen. In de Verenigde Staten werd citronellaolie in 1948 officieel geregistreerd voor commercieel gebruik als insectenwerend middel.

Wat zegt de wetenschap over citronella?

Het idee van citronella als antimuggenmiddel is dus niet uit de lucht gegrepen. Dat blijkt ook uit wetenschappelijk onderzoek.

In een labstudie uit 2021 werd een spray met 50 procent citronella-olie getest op volwassen Aedes aegypti-muggen. De resultaten waren opvallend: gemiddeld stierf 97,3 procent van de muggen in de behandelde groep.

Dat klinkt veelbelovend, maar de vorm en omstandigheden waarin citronella wordt gebruikt, maken veel uit. Bij hoge concentraties in een laboratoriumopstelling kan citronella méér doen dan muggen enkel op afstand houden: de olie bevat stoffen zoals citronellal, citronellol en geraniol, die bij sterke blootstelling het zenuwstelsel of de celmembranen van insecten kunnen verstoren. Daardoor kunnen muggen verlamd raken en uiteindelijk doodgaan.

Het ging dus om een sterke spray, niet om een kaars op je tuintafel, een spray die slechts 5 tot 10 procent citronella bevat of een kleurrijke armband.

Een vluchtig goedje

De zwakte van citronella zit in een eigenschap die tegelijk verklaart waarom we het zo goed ruiken: de werkzame componenten zijn vluchtig en verdampen dus makkelijk. Fijn voor je neus, maar minder succesvol als langdurig antimuggenmiddel.

Onderzoek naar citronella als muggenwerend middel wijst erop dat gewone citronellaolie door de vluchtigheid van de werkzame stoffen minder dan twee uur bescherming biedt. Die werking kan volgens het onderzoek worden verlengd met bepaalde toevoegingen, maar zonder zo’n slimme formule blijft de beschermingsduur beperkt. En daar zit precies het probleem.

Onduidelijke richtlijnen

De uitkomst is dus niet simpelweg: citronella werkt wel of niet. Het hangt af van de concentratie, de samenstelling en de manier waarop het wordt gebruikt.

Een kaars verspreidt geur via verbranding. Een fakkel doet dat op een vergelijkbare manier, maar meestal op grotere afstand. Een spray wordt direct aangebracht of verneveld, en een armband geeft geur af vanaf één plek.

Daarnaast vermelden veel fabrikanten nergens hoeveel citronella een product bevat. De productinformatie gaat vaak over geur, langdurige werking of gebruiksgemak. Maar het percentage citronella wordt meestal niet op de verpakking genoemd. Terwijl juist die informatie belangrijk is om iets te kunnen zeggen over de werking. Twee producten kunnen allebei citronella heten, maar totaal anders zijn opgebouwd.

Conclusie

Wie vooral een prettige geur of zomerse sfeer zoekt, kan met citronella prima uit de voeten. Maar wie muggenbeten wil voorkomen, kan beter kijken naar middelen die officieel als insectenwerend middel zijn bedoeld.

Denk aan stoffen als DEET, icaridine, citriodiol en IR3535. Middelen met deze ingrediënten worden, mits volgens voorschrift gebruikt, door gezondheidsinstanties gezien als veilig en effectief. Bij verkeerd of overmatig gebruik kunnen ze wel klachten geven, zoals irritatie van huid, ogen of slijmvliezen.

Daarom moet bij een toegelaten antimuggenmiddel duidelijk vermeld staan welke werkzame stof erin zit, hoe je het middel gebruikt en onder welke toelating het product valt.

En als je toch muggen wilt weren met citronella, moet je letten op de werkzame stof, concentratie en samenstelling. Een muggenmiddel koop je namelijk niet met je neus alleen.