Lekker carnavallen, maar daarna 40 dagen vasten? Ho maar. We vieren uitbundig de feestdagen, maar laten de minder aantrekkelijke onderdelen vaak links liggen. Is dat erg? Of missen we iets als we tradities zo eenzijdig beleven?
Een totaalpakket
We bespreken de eigen invulling van de feestdagen en tradities met spraakmaker en filosofieredacteur van de krant Trouw, Lodewijk Dros. Is het nou erg om vooral de lusten van een traditie mee te pikken en niet de lasten?
Dros legt uit: ‘Het zonde zijn als men alleen maar gebruik maakt van de tradities als ze aan elk onderdeel meedoen. In zijn ogen kan je dus prima genieten van een feestdag en andere aspecten ervan loslaten.
Je kunt de elementen van een feestdag ook los bekijken. Ik vind het een beetje calvinistisch om daar chagrijnig over te doen. Met carnaval beleef je toch iets samen, en dat is prachtig om samen te vieren en te verbinden.’
Volgens Dros zijn tradities niet per se kant-en-klaar op aarde aangeleverd. ‘Het is niet van: zo moet het. Dat is ooit ergens zo ontstaan.’
'Met carnaval beleef je toch iets samen, en dat is prachtig om samen te vieren en te verbinden'
Zingevingscrisis
Als dat cherrypicking niet zo erg is, hoe kan het dan dat er sprake is van een zingevingscrisis? Onder meer Trouw schrijft vaker over dit onderwerp.
Dros heeft daar een verklaring voor: ‘Het wij-gevoel rond tradities is verzwakt. Omdat de meeste mensen niet meer alles van zo’n traditie volgen, moeten we het nu als het ware een beetje bij elkaar sprokkelen.’
Want wat is zingeving eigenlijk? Dros: ‘We kennen allemaal wel de opmerking van onze ouwe tante die zei: Als je geen zin hebt dan maak je maar zin. Daar zit een kern van waarheid in. Je moet er zelf iets voor doen. Hoe maak je je leven zinnig?’
'We kennen allemaal wel de opmerking: Als je geen zin hebt dan maak je maar zin'
Individualistisch zoeken
Dros vindt het mooi dat we in Nederland ons eigen zingevingskader samenstellen. Als voorbeeld noemt hij spinninglessen in een donkere zaal, waar een trainer motiverende oneliners roept – zoals bij Rocycle. Ook dat kan een vorm van zingeving zijn. Maar er zit volgens hem een keerzijde aan. ‘Je gaat daarna wel weer alleen naar huis. Zit er dan voldoende collectiviteit in?’
Er is volgens Dros ‘verlegenheid’ om echt samen iets te doen. Terwijl samenkomen juist de kern van traditie is. ‘We zijn zo individualistisch geworden, dat we niet meer weten hoe het moet.’
Oude tradities, nieuwe vormen
In een rubriek over zingeving kreeg Dros eens een vraag van een zwangere vrouw. Zij vroeg zich af hoe ze haar kind kon verwelkomen. ‘Ze had behoefte aan meer dan alleen een verloskundige en kraamzorg.’
Zij en haar partner waren niet kerkelijk, dus een doopritueel lag niet voor de hand. Er kwamen andere ideeën: een boom planten, of een bijeenkomst organiseren waarin de naam van het kind wordt uitgesproken, in het bijzijn van mensen die een rol gaan spelen in zijn of haar leven.
Dros: ‘Zo’n ceremonie vindt van oudsher plaats in de kerk. Maar je kunt elementen eruit halen en die op je eigen manier collectief beleven. Dat kan je herhalen totdat het een traditie wordt.’
Als je zelf even niet weet
‘De mens is een sociaal wezen’, zegt Dros, al spreken we dat niet altijd hardop uit.
‘Veel van ons zitten in ons uppie dingen uit te vogelen.’ Hij vertelt over de begrafenis van een aangetrouwde oom: ‘De beste man was 75 jaar oud geworden. Er was een ceremonie van drie minuten en daarna was er cake. Het was armzalig. Juist op zo’n moment is een traditie fijn: iets om op terug te vallen als je zelf even niet weet wat je moet doen.’
Dros benadrukt het belang van rituelen om een beetje door het leven heen te komen. ‘Niet altijd, maar wel als het erop aankomt. We zijn een beetje onthand geraakt. Ik krijg nog buikpijn dat ik toen op die begrafenis niet even iets gezegd heb over mijn oom. Ik was onbeholpen en ongemakkelijk.’
'Je hoeft niet alles van een kerkdienst te geloven om het je te laten raken. Doe gewoon eens mee'
Wie neemt het voortouw?
Vroeger nam de kerk vaak het voortouw in rituelen en levensvragen. Maar wie doet dat nu, als dat religieuze kader voor jou niet relevant is?
Dros: ‘Een voorbeeld is een cabaretier die de oudejaarsconference verzorgt: iedereen kijkt dan naar hetzelfde. Dat is iets wat we hard nodig hebben.’
Dros noemt ook denkers die richting geven. Zo is er een oude levensleer uit de oudheid die mensen helpt om zich te richten op waar ze wél invloed op hebben, en te accepteren wat buiten hun macht ligt. ‘Je leert hoe je je dag begint, hoe je reflecteert en hoe je probeert een beter mens te worden. Maar ook daar moet je zelf zin voor maken.’
Pak dat ritueel aan
Gelovig of niet: Dros legt uit dat je ook gewoon naar een kerkdienst kunt gaan. ‘Want je hoeft het niet allemaal te geloven om het je te laten raken. Doe nou gewoon eens mee. Pak dat ritueel aan. Het ligt klaar voor je.’
Beluister het complete fragment met Lodewijk Dros bij Spraakmakers.
