Wat staat er in het rapport?

Kinderarbeid, een te laag inkomen en CO2-uitstoot. Brancheorganisatie voor supermarkten CBL noemt ze zelf als risico’s in de cashewketen. ‘Supermarkten zien mogelijkheden om deze risico’s en impact te mitigeren, daarom is besloten dat er gezamenlijk ingezet wordt op verdere verduurzaming van deze keten,’ staat er in de verklaring van CBL. Waar gaat het mis?

Cashewvrucht of noot?

De Keuringsdienst gaat naar de hofleverancier van onze cashewnoten: Vietnam. Hier groeien de noten aan rode vruchten, de zogeheten cashewappels. Aan elke appel hangt precies één noot, nog in de dop. Voor een handje van twintig cashewnoten zijn dus twintig van die appels nodig.

‘Op een goede dag kan een cashewplukker wel 30 tot 40 kilo cashewvruchten rapen,’ legt cashewboer Hara Ya Ngoai uit. Bij de oogst wordt de noot van de appel losgemaakt. Fabrieken kopen de noten, nog in de dop, bij de boeren in. Maar wat levert dat werk op?

Arbeidsomstandigheden in de cashewindustrie

Volgens experts leveren cashewnoten boeren, plukkers en verwerkers te weinig op om fatsoenlijk van te leven. Ze krijgen vaak minder dan het minimumloon betaald. En in veel van de landen waar cashews worden geoogst, is het minimumloon maar de helft van een leefbaar inkomen.

Ook de arbeidsomstandigheden zijn volgens ketenonderzoeker Francisca van Dusseldorp van vakbond CNV lang niet altijd in orde. Bij het verwijderen van de harde dop komt een huidirriterende stof vrij. ‘Ze moeten daarom eigenlijk altijd met handschoenen werken, maar dat gebeurt lang niet altijd.’

Ook onderzoeker Andy Gibbard waarschuwt voor dwangarbeid. Volgens zijn onderzoek valt de productie van cashewnoten jaar na jaar in de categorie ‘extreme risico’s’. Dat geldt volgens hem vooral voor Azië en delen van West-Afrika.

Cashews uit Azië of West-Afrika?

West-Afrika? Op vrijwel geen enkel bakje of zakje cashews is een West-Afrikaans land te bekennen bij het land van oorsprong. Hoe zit dat? Zodra de Vietnamese oogst op is, kopen fabrikanten daar noten uit Afrika in. ‘Ghana, Ivoorkust en Tanzania zijn onze hoofdleveranciers,’ legt cashewfabrikant Sam Phung uit.

Volgens notenhandelaar Dietrik Huizing is de Vietnamese verwerkingsindustrie zo groot geworden dat de eigen oogst niet volstaat. ‘Ze importeren massaal West-Afrikaanse cashews in de dop om die vervolgens in Vietnam te verwerken.’

Het is een krom verhaal: Afrikaanse cashews die door verwerking in Vietnam Vietnamees worden. Waarom zo’n wereldreis? Kunnen ze de cashewnoten niet gewoon in West-Afrika verwerken? We vragen het een exporteur in Ghana.

Cashews die tienduizenden kilometers afleggen

De Ghanese cashewexporteur Belinda Akorfa Adokpa zegt in de Keuringsdienst van waarde-uitzending: ‘Ze kraken de cashews in Vietnam machinaal met apparatuur van meer dan twintig miljoen dollar. Wij kunnen ons die investering niet veroorloven.’

De Ghanese cashews gaan daarom met schil en al naar Vietnam, India en Sri Lanka, om vervolgens weer de hele wereld over te reizen naar de klant. Maar wie verdient daar dan aan? ‘Omdat ze in Azië waarde toevoegen aan de grondstof, verdienen ze er daar meer aan dan wij doen,’ aldus Belinda Akorfa Adokpa.

Goedkoper via Vietnam

Notenhandelaar Dietrik Huizing legt uit waarom het zelfs met een omweg via Vietnam goedkoper is om cashews in te kopen dan rechtstreeks uit West-Afrika. ‘Vietnamese verwerkers zijn zo snel en efficiënt dat ze een lagere prijs kunnen bieden dan producenten in West-Afrika. Zelfs met de reis erbij.’

Cashewfabrikant Sam Phung legt uit dat 80 procent van de cashewnoten geschikt is voor machinale verwerking. ‘De overige 20 procent wordt handmatig gepeld en schoongemaakt.’

Steeds meer verwerking in Afrika

Volgens notenhandelaar Jan Gotjé zijn er inmiddels steeds meer Afrikaanse producenten die de noten zelf verwerken. Hij haalt zijn cashews nu voornamelijk uit West-Afrika. ‘Ondanks dat dat niet goedkoper is, ben ik er wel voorstander van om het direct daar te kopen.’

Kun je die cashewnoten dan wel met een gerust hart eten? ‘Het is naïef om als consument ook maar iets met een gerust hart te kopen,’ aldus cashewketenonderzoeker Andy Gibbard. ‘Er kan heel veel misgaan, wat grote gevolgen voor mensen kan hebben.’

Weerwoord van mensen in de keten zelf

Cashewexporteur Belinda Akorfa Adokpa wijst op internationale normen die kinderarbeid moeten voorkomen. Ook cashewfabrikant Sam Phung beroept zich daarop. ‘Wij voldoen aan de strengste mondiale normen. Zoals je ziet, hebben wij geen minderjarigen in dienst.’

Maar wie raapt de vruchten bij de boeren waar Phung zijn noten koopt? Heeft hij daar ook zicht op? ‘Het kan zijn dat er misschien enkele bedrijven zijn die zich er niet aan houden,’ aldus Phung. De meeste Vietnamese bedrijven voldoen volgens hem echter aan de regels rond kinderarbeid.

En daar zit het lastige van die wereldreis. Phung koopt zakken cashews uit verschillende landen in. Geen minderjarigen op zijn fabrieksvloer betekent nog niet dat er nergens in die keten kinderen werken. Daarvoor moet hij ook weten wie de vruchten bij zijn leveranciers raapt. Zijn antwoord geeft daar geen uitsluitsel over.

De prijs van een noot

De supermarkten kennen de risico’s inmiddels. Maar hebben diezelfde supermarkten niet juist bijgedragen aan het probleem? Zij hebben immers jarenlang op een lagere prijs aangestuurd. ‘Vroeger waren cashewnoten, relatief gezien, vele malen duurder,’ aldus notenhandelaar Jan Gotjé.

Lisa Martis van brancheorganisatie CBL gelooft niet dat supermarkten het probleem in de hand gewerkt hebben. ‘Als de supermarkt stopt met de verkoop van cashews, is het niet zo dat de boer in Vietnam ineens stopt met werken.’

Maar als we vragen of de prijs van cashews al die tijd niet gewoon hoger had moeten zijn, wil Martis daar geen uitspraken over doen.

Conclusie

Zolang niet precies te achterhalen is waar de cashewnoot vandaan komt, blijft onduidelijk wat zich allemaal in de keten heeft afgespeeld. De meeste cashewnoten reizen immers door verschillende landen en over verschillende continenten en gaan door vele handen voordat ze bij ons in de supermarkt belanden.