Nutri-Score A of E

De Nutri-Score is bedacht om consumenten te helpen sneller een betere keuze te maken in de supermarkt. Het label, dat in Frankrijk is ontwikkeld, werkt met een schaal van A tot en met E: van donkergroen tot rood. Op het eerste gezicht erg overzichtelijk. Niet eindeloos turen naar tabellen achterop, maar een letter op de voorkant die meteen vertelt hoe een product scoort.

Toch begint het al snel te wringen als je gaat vergelijken. Want hoe kunnen dezelfde chips van hetzelfde merk verschillende Nutri-Scores hebben? Waarom krijgen gezouten pinda’s bij de ene supermarkt een A en bij de andere een C? En waarom scoort een diepvriespizza even goed als water met een smaakje?

Algoritme

De Nutri-Score kijkt naar zowel positieve als negatieve aspecten van een voedingsmiddel door middel van een algoritme. De positieve punten in dit systeem omvatten onder andere vezels, eiwitten, groente, fruit en peulvruchten.

Aan de andere kant wordt gekeken naar negatieve aspecten, zoals suiker, zout, verzadigd vet en het aantal calorieën. De uiteindelijke rekensom bepaalt of een product een A, B, C, D of E krijgt.

Dus: zo bezien is het logisch dat een magere drinkyoghurt een betere score krijgt dan volle melk. Uit de drinkyoghurt is namelijk een deel van het vet gehaald. Maar daar zit meteen de zwakte van het systeem. Wat in het algoritme goed scoort, hoeft niet per se de gezondere keuze te zijn.

Categorieën

Want hoe kan chocolade-ijs een Nutri-Score A hebben en ongebrande noten een C? Mathilde Touvier, ontwikkelaar van de Nutri-Score, zegt: ‘Zo moet je het niet bekijken. De Nutri-Score dient om producten in hetzelfde schap te vergelijken. Je moet olijfolie niet vergelijken met ontbijtgranen.’

Je kunt met de Nutri-Score dus voornamelijk dezelfde soort producten met elkaar vergelijken. Maar dat moet je als consument maar net weten. Er staat namelijk nergens in de supermarkt bij tot welke productgroep iets hoort. Een groene A of B wil dus niet meteen zeggen dat een product gezond is, maar dat het in vergelijking met soortgelijke producten een betere samenstelling heeft.

‘Het doel van de Nutri-Score is om de consument een snel overzicht te geven van het product, maar ook om fabrikanten aan te sporen hun recepten te verbeteren, bijvoorbeeld door minder zout of suiker toe te voegen,’ vervolgt Touvier.

Sleutelen aan voedsel

De Nutri-Score heeft er inderdaad voor gezorgd dat fabrikanten hun recepten aanpassen, maar volgens voedingswetenschappers zorgt dat in sommige gevallen juist voor meer vertroebeling.

‘Als gevolg van deze score gaan voedselproducenten nog meer knutselen met producten om een betere score te krijgen. Het gevolg is dat je producten krijgt die nog verder bewerkt zijn,’ stelt voedingsmiddelentechnoloog IJsbrand Velzeboer.

Door extra vezels of eiwitten toe te voegen en suikers te vervangen door allerlei zoetstoffen kan een pak chocoladecruesli ineens een Nutri-Score A krijgen. Dezelfde score als een pak onbewerkt havermout.

‘Soms is het eigenlijk meer een marketingtruc dan een instrument om consumenten bewuster en gezonder te maken,’ zegt voedingswetenschapper Neha Khandpur in een Keuringsdienst van waarde-uitzending.

Bijgewerkte algoritmes

Volgens voedingswetenschapper Jaap Seidell kan op deze manier een ultrabewerkt product best een A krijgen, terwijl een natuurlijker product minder fraai uit de bus komt. Dat voelt krom, juist omdat de mate van bewerking buiten beeld blijft.

En juist daar maken wetenschappers zich zorgen over. Ultraprocessed, oftewel ultrabewerkt eten, is namelijk zo samengesteld dat je er makkelijker te veel van eet. ‘Hoe meer ultrabewerkt eten en drinken je gebruikt, hoe minder niet-ultrabewerkt eten je eet, en hoe groter je risico op diabetes, overgewicht en hart- en vaatziekten,’ aldus voedingswetenschapper Neha Khandpur.

Ontwikkelaars van de Nutri-Score erkennen dat probleem en zeggen dat ze daarom constant werken aan verbeteringen van het algoritme en het systeem. Zo hebben ze het algoritme recent bijgewerkt en willen ze een zwarte rand om de Nutri-Score introduceren die direct aangeeft of een product ultrabewerkt is. Deze rand wordt echter actief tegengewerkt door lobby vanuit de voedingsmiddelenindustrie.

Nutri-Score is niet verplicht

Ondanks het vernieuwde algoritme en de wens voor het zwarte label is het systeem niet waterdicht. Zo’n beetje het grootste mankement, ook tot grote spijt van de bedenkers, is dat fabrikanten niet verplicht zijn om de Nutri-Score op hun producten te zetten.

De kans is daarmee groot dat fabrikanten van ongezonde voedingsmiddelen ervoor kiezen het voedselkeuzelogo niet te gebruiken. Fabrikanten die wel gebruikmaken van de Nutri-Score hebben twee jaar de tijd om hun verpakkingen aan te passen aan het vernieuwde systeem.

Slimme trucjes van fabrikanten

Zo kunnen exact dezelfde chips van hetzelfde merk dus verschillende Nutri-Scores hebben. En daar maken sommige fabrikanten slim gebruik van.

‘Sommige merken, zoals Danone, zijn niet blij met het nieuwe algoritme. Dat algoritme is namelijk strenger voor producten met veel suiker. Met die nieuwe score krijgen ze een E, terwijl ze eerst een B hadden. Dus besloot Danone om in die twee jaar de oude Nutri-Score te handhaven en vervolgens alle Nutri-Scores van hun verpakkingen te halen,’ aldus Mathilde Touvier.

Het grotere probleem

Het idee achter de Nutri-Score is volgens voedingswetenschapper Jaap Seidell prima. ‘Als je die hele ingrediëntendeclaratie en voedingswaardetabellen moet gaan uitzoeken en al die producten met elkaar moet gaan vergelijken, is dat gewoon niet te doen. Maar als je wilt dat het werkt, moet je het ook verplicht stellen.’

Maar het probleem is volgens Seidell groter. ‘80 procent van wat in de supermarkt ligt, past niet in de Schijf van Vijf. En 80 tot 90 procent van de aanbiedingen valt daar ook niet in.’

‘Je zou eigenlijk moeten kijken of je niet gewoon een verplichte stempel kunt maken die zegt: 'Past binnen de Schijf van Vijf of past niet binnen de Schijf van Vijf',’ vervolgt Seidell. Dat systeem werkt prima.

Volgens voedingswetenschapper Neha Khandpur heeft de voedingsindustrie te veel macht en zou de overheid meer moeten doen. ‘Aan de macht, aanvoerlijnen en marketing kan de Nutri-Score niets veranderen. De overheid moet echt zelf de volksgezondheid vooropstellen en actie ondernemen.’